Logo

Ο άνθρωπος είναι συσσωρευτής των συμπαντικών δυνάμεων και καθρέφτης στον οποίο αντανακλάται η εικόνα του μακρόκοσμου. Όσο πιο καθαρός και γυαλισμένος είναι ο καθρέφτης, όσο δηλαδή πιο εξελιγμένος και καλλιεργημένος πνευματικά είναι ο άνθρωπος, τόσο ακριβέστερα θα παρουσιάζεται η εικόνα του σύμπαντος. Και το σύμπαν είναι το κοσμικό σώμα του Θεού.  Η ανέγερση ενός ναού, ενός οίκου για τη Θεότητα, σημαίνει λοιπόν τη δημιουργία ενός δεσμού ένωσης ανάμεσα στον άνθρωπο και τη Θεότητα, που συνδυάζει και τα δύο. Ο ναός, συνεπώς, είναι ταυτόχρονα εικόνα του σύμπαντος και του ανθρώπου.

 
ο ανθρωπος και ο ναος, ΝΕΑ ΑΚΡΟΠΟΛΗ
 
Παρά τις διαφορές που συναντάμε, αρχιτεκτονικές, καλλιτεχνικές, μορφικές κ.λ.π., στους ναούς διάφορων πολιτισμών, η ουσιαστική δομή τους παραμένει η ίδια, αφού εξυπηρετεί τον ίδιο σκοπό. Τόσο ο άνθρωπος όσο και το σύμπαν παραμένουν σταθεροί και αναλλοίωτοι σε κάθε εποχή και σε κάθε χώρα. Έτσι οι ναοί είναι συσσωρευτές κοσμικών δυνάμεων, που βοηθούν τον άνθρωπο στην πνευματική του οδοιπορία προς τη Θεότητα. Ο λειτουργικός συντονισμός ανάμεσα στον άνθρωπο και το ναό δημιουργεί μια αλχημική δράση για τη μετάλλαξη της συνείδησης.  Πέρα λοιπόν από τις εξωτερικές μορφές και τις διαφορετικές τεχνοτροπίες στην κατασκευή των αρχαίων ναών (στη σημερινή εποχή αυτή η εσωτερική επιστήμη έχει ξεχαστεί σε μεγάλο βαθμό), μπορούμε να διακρίνουμε σε όλους τους ιερούς χώρους την ίδια επταπλή δομή σε αντιστοιχία με τα 7 κοσμικά επίπεδα και τους 7 φορείς της ανθρώπινης συνείδησης.
 
 
1. Η λεωφόρος που οδηγεί στο ναό, με τα πέτρινα αγάλματα που τη διακοσμούν, καθώς και το τετράγωνο τείχος που περιβάλλει το ιερό συγκρότημα, σχετίζεται συμβολικά με το αιθεροφυσικό επίπεδο ή σώμα.

2.  Οι οβελίσκοι, οι μιναρέδες, τα μενίρ, οι γοτθικές βελόνες, οι στήλες ή οι πυλώνες των προπυλαίων λειτουργούν σαν κεραίες που συγκεντρώνουν την κοσμική ενέργεια και τη διοχετεύουν στον ιερό χώρο παίζοντας το ρόλο του πρανικού σώματος, δηλαδή του ζωτικού ή ενεργειακού.


3. Η ανοιχτή αυλή ανάμεσα στα προπύλαια και τον καθαυτό ναό, εκεί όπου συγκεντρώνεται ο λαός και μιλάει για τη ζωή του, με σεβασμό για τα θεία αλλά χωρίς να έχει αποκολληθεί από τα εγκόσμια, συμβολίζει τον αστρικό κόσμο, τη χώρα των ψυχικών αλλαγών.


4. Η υπόστηλη αίθουσα ή ο κεντρικός χώρος με τα παρεκκλήσια γύρω-γύρω, ενδιάμεσο στοιχείο ανάμεσα στο ιερό και τον εξωτερικό κόσμο, συμβολίζει το νοητικό κόσμο του Κάμα-Μάνας, δηλαδή το νου των επιθυμιών, το δάσος με τις κολόνες. Εκεί, τη νύχτα, τα πράγματα παίρνουν απατηλές μορφές, προβολές των δικών μας φόβων και επιθυμιών.


5. Ο χώρος του βωμού, το απομονωμένο μέρος του ιερού, κρυμμένο από τους βέβηλους, όπου μόνο το ιερατείο μπαίνει, συμβολίζει το Μάνας ή Αγνό Νου, το στοιχείο που γεφυρώνει το ανθρώπινο με το Θείο.


6. Το Ιερό των Ιερών, ο ναΐσκος όπου βρίσκεται η παρουσία του Θεού μέσα στο ναό, είναι το Βούδι, το θείο Φως μέσα στην ανθρώπινη καρδιά.


7. Τα ανοίγματα της οροφής, ψηλά, απ’ όπου μπαίνει το φως του ηλίου και των άστρων τη νύχτα, συμβολίζουν το Άτμα, το θεϊκό μέρος, το μη αν¬θρώ¬πινο μέσα στον άνθρωπο.

παρθενωνας, ΝΕΑ ΑΚΡΟΠΟΛΗ
 
Αυτή η επταπλή ιερή δομή εφαρμόζεται σε κάθε τύπο ναού, σταθερά, άσχετα από τις εξωτερικές διαφορές τεχνοτροπίας και εμφάνισης. Οι ναοί της αρχαίας Αιγύπτου (1), της Ινδίας, του μωαμεθανικού κόσμου, της αρχαίας Ελλάδας, του Βυζαντίου, της Ρώμης, του Δυτικού κόσμου με τους καθεδρικούς του ναούς κ.λ.π. εκφράζουν την ίδια αυτή δομή, σε αντιστοιχία με το σύμπαν και τον άνθρωπο, το μακρόκοσμο και το μικρόκοσμο.
Εκτός από αυτά τα χαρακτηριστικά, ο πρότυπος ναός κατορθώνει την εναρμόνιση των τριών Κόσμων, που συμβολίζονται με τις γεωμετρικές μορφές του κύκλου, του τετραγώνου και του τριγώνου, τις λεγόμενες «τρεις τράπεζες του ναού», ώστε να σχηματιστεί το Ιερό Βουνό, με την Ακρόπολη και το Ιερό πάνω, για το οποίο μας μιλούν όλες οι κοσμογονίες (2). Είτε ο ναός αποκτά εξωτερικά το σχήμα του σταυρού είτε είναι κυκλικός, πυραμιδικός ή τετράγωνος, η εσωτερική δομή παραμένει η ίδια μαζί με τη νοερή παρουσία των τριών Τραπεζών, των τριών κόσμων που μεσολαβούν, ενώνοντας τον άνθρωπο με το Θεό: του αστρικού κόσμου ή του ωκεανού ζωής (κύκλος), του γήινου στερεού κόσμου (τετράγωνο) και του πύρινου πνευματικού κόσμου (τρίγωνο, πυραμίδα).
Οι μαθηματικές και γεωμετρικές αναλογίες στην αρχιτεκτονική των ναών σχηματίζουν μια αρμονία, μια μουσική συμφωνία που συντονίζεται αφ’ ενός με την ουράνια αρμονία των σφαιρών, για την οποία μιλούσαν οι Πυθαγόρειοι και αφ’ ετέρου με τις αρμονικές αναλογίες του ανθρώπινου σώματος. Γι’ αυτό ο Απόστολος Παύλος είπε ότι το σώμα είναι ο ναός του Πνεύματος.

Δεν είναι τυχαίο το ότι η κλίση του άξονα της ανθρώπινης καρδιάς πάνω στο επίπεδο του διαφράγματος είναι ίδια με την κλίση του άξονα της γης πάνω στο επίπεδο της εκλειπτικής, δηλ. 23ο27’. Υπάρχουν θαυμάσιοι συντονισμοί ανάμεσα στο μακρόκοσμο και το μικρόκοσμο, που εκφράστηκαν κωδικοποιημένοι, σαν μυστική γλώσσα, στις πέτρες των αρχαίων ναών, μάρτυρες του συντονισμού ή της συμφωνίας μεταξύ του Ανθρώπου και του Ουρανού. Ούτε είναι τυχαίο το ότι η διάρκεια του «Μεγάλου Έτους» (3) των 25.920 χρόνων συμπίπτει περίπου με το μέσο όρο διάρκειας της ανθρώπινης ζωής (70-72 χρόνια) εκφρασμένης σε μέρες, χωρίς να λογαριάσουμε την παιδική θνησιμότητα. Δηλαδή η ζωή μας, από κοσμική άποψη, δεν διαρκεί παρά μόνο μια ημέρα. Με το Μεγάλο Έτος συντονίζεται και η αναπνοή μας, που επαναλαμβάνεται 18 φορές το λεπτό, δηλαδή σε όλο το 24ωρο κάνουμε 25.920 αναπνοές.
Ο ανθρώπινος μικρόκοσμος είναι φτιαγμένος κατ’ εικόνα του μακρόκοσμου. «Όπως είναι πάνω, έτσι είναι και κάτω και αντίστροφα» λέει το εσωτερικό ρητό. Αυτή η αρχή της αναλογίας ή της αντιστοιχίας είναι ένα από τα σημαντικότερα κλειδιά που διαθέτει ο άνθρωπος για να διαβεί την ατραπό που θα οδηγήσει τη συνείδησή του προς την ολοκλήρωση, προς την ταύτισή του με το Παν.  Αυτή η εσωτερική ατραπός της πνευματικής εξέλιξης έχει σπειροειδή μορφή, που σε κάνει να πλησιάζεις όλο και περισσότερο προς το Κέντρο, προς το Φως της Αλήθειας, προς τη Θεότητα, Αρχή και Τέλος των Πάντων. Αυτός είναι ο συμβολισμός των λαβυρίνθων που υπήρχαν στους αρχαίους ναούς.
Ο λαβύρινθος είναι η ατραπός που φτιάχνει ο άνθρωπος με το λάβρυ της βούλησής του, σκάβοντας και πελεκώντας το σκοτάδι της άγνοιας, ώσπου κάποια μέρα, αφού φτάσει στο κέντρο, το όπλο του κι ο ίδιος θα μετατραπούν σε φως, σε δαυλό, στο ίδιο το κέντρο, που η περιφέρειά του είναι παντού, σε κάθε στροφή της κινητής σπείρας. Οι τελετουργικοί χοροί που γίνονταν στην αρχαιότητα μέσα στους ναούς και στους ιερούς χώρους ακολουθώντας σπειροειδείς γραμμές, συμβόλιζαν τη μακρόχρονη αυτή διαδικασία της πνευματικής εξέλιξης της ανθρώπινης συνείδησης προς το Θεό, προς το Κέντρο, σε αντιστοιχία με το χορό των πλανητών γύρω από τον ήλιο.

Γ. Α. Πλάνας


ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1) Βλ. “Η Μυστηριακή Αίγυπτος” Β’ έκδοση Νέα Ακρόπολη, Αθήνα 1999, κεφ.3. Για το συμβολισμό της δομής των Ναών στους αρχαίους πολιτισμούς συστήνουμε το “LE LIEU DU TEMPLE”, QUESTION DE/ALBIN MICHEL, 73, PARIS 1988.

(2) “ElL Testamento de  Noe του  Paul Poesson, Plaza Y Janes. Barcelona 1977, “Le Bercau Des Cathedrales, του M.Guinguand, Maison Mame, Paris 1973, “El Numero De Oro: Los Ritmos” Matila Ghyka. Poseidon, Barcelona 1978.

(3) Μεγάλο Έτος λέγεται το χρονικό διάστημα που χρειάζεται το σημείο “γ” της εαρινής ισημερίας για να ολοκληρώσει έναν κύκλο περνώντας από το Ζωδιακό.

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΝΕΑ ΑΚΡΟΠΟΛΗ